μας ρωτήσατε...
η Ελένη Λιβανίου, εκπαιδευτική ψυχολόγος PhD, απαντά σε ό,τι σας απασχολεί
η Ελένη Λιβανίου, εκπαιδευτική ψυχολόγος PhD, απαντά σε ό,τι σας απασχολεί
Γιατί ένα παιδί φαίνεται να “ξεχνά” ενώ γνωρίζει
Πολλοί γονείς και εκπαιδευτικοί παρατηρούν ότι ένα παιδί μπορεί να γνωρίζει ένα μάθημα και, λίγο αργότερα, να μοιάζει σαν να το έχει ξεχάσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι η γνώση χάθηκε, αλλά ότι η πρόσβαση σε αυτήν δεν είναι πάντα άμεση. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται και ανακαλείται η πληροφορία μπορεί να μας βοηθήσει να στηρίξουμε αποτελεσματικά τα νευροδιαφορετικά παιδιά, τόσο μέσα στην τάξη όσο και την ώρα της αξιολόγησης.
«Το παιδί μου τη μία μέρα διαβάζει Ιστορία και τη γνωρίζει, και την επόμενη μοιάζει να την έχει ξεχάσει εντελώς».
«Στο διαγώνισμα ξεκινάει καλά, απαντά σωστά, και κάπου στη μέση αρχίζει να λέει ασυναρτησίες, σαν να “σβήνουν” όλα».
Οι γνώσεις που αποθηκεύουμε στη μνήμη μας οργανώνονται σε γνωστικά σχήματα. Για παράδειγμα, η Φυσική αποτελεί ένα γνωστικό σχήμα, ενώ η Ιστορία ένα άλλο.
Για κάποια παιδιά, η μετάβαση από το ένα γνωστικό σχήμα στο άλλο γίνεται σχετικά εύκολα. Για τα νευροδιαφορετικά παιδιά, όμως, αυτή η μετάβαση μπορεί να είναι πολύ πιο απαιτητική.Έτσι, ένα παιδί μπορεί να έχει μάθει ένα θέμα, να το γνωρίζει και να μπορεί να το ανακαλέσει σε μια συγκεκριμένη στιγμή, αλλά λίγο αργότερα να φαίνεται σαν να το έχει ξεχάσει εντελώς.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν έμαθε την πληροφορία, αλλά σε ποιο γνωστικό σχήμα την αποθήκευσε και αν μπορεί να τη «βρει» και να την ανακαλέσει τη στιγμή που τη χρειάζεται.
Για ένα παιδί που δυσκολεύεται, αν μεσολαβήσει χρόνος από τη στιγμή που έγινε η εξήγηση και το κατανόησε, μέχρι τη στιγμή που το θέμα θα επανέλθει (π.χ. στο επόμενο μάθημα), είναι πιθανό να φαίνεται ότι το έχει «ξεχάσει».
Γι’ αυτό είναι απαραίτητο ο/η εκπαιδευτικός, στην αρχή κάθε μαθήματος, να κάνει ένα σύντομο recap του προηγούμενου. Με αυτόν τον τρόπο, βοηθά τους μαθητές να επανέλθουν στο γνωστικό σχήμα του συγκεκριμένου μαθήματος και από εκεί να συνεχίσουν.
Η νέα πληροφορία πρέπει να συνδέεται άμεσα με την προηγούμενη. Αν δεν υπάρχει αυτή η σύνδεση, το παιδί δεν μπορεί να την ανακαλέσει. Χρειάζεται πρώτα να «επιστρέψει» στο γνωστικό σχήμα μέσα στο οποίο είχε κατανοήσει το θέμα.
Κατά τη διάρκεια του μαθήματος, το παιδί συχνά δεν μπορεί να παραμείνει στο ίδιο γνωστικό σχήμα για πολλή ώρα. Όχι επειδή δεν θέλει, αλλά επειδή δυσκολεύεται να αυτορρυθμιστεί και να αυτοπειθαρχήσει. Αυτό συχνά εκλαμβάνεται ως αδιαφορία. Δεν είναι.
Εκείνη τη στιγμή, η προσοχή του μετατοπίζεται σε κάτι άμεσα παρόν και ελέγξιμο: ένα αντικείμενο στο θρανίο του, τη γόμα του, τα νύχια του. Το μάθημα της Ιστορίας δεν είναι εκείνη τη στιγμή προσβάσιμο. Η γόμα του ή τα νύχια του, όμως, είναι απτά, άμεσα και ανήκουν σε ένα διαφορετικό γνωστικό σχήμα.
Χρειάζεται, επομένως, να το βοηθήσουμε να επανέλθει στο γνωστικό σχήμα του μαθήματος.
Την ώρα του τεστ
Στόχος: να βοηθήσουμε το παιδί να ανασύρει το σωστό γνωστικό σχήμα
- Στην αρχή του τεστ: ενεργοποίηση του γνωστικού σχήματος
Υπενθυμίζουμε τη θεματική του τεστ και σε ποιο γνωστικό σχήμα χρειάζεται να «μπει» το παιδί.
Παράδειγμα:«Τώρα έχουμε τεστ Ιστορίας, για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Θυμήσου αυτά που κάνατε χθες με την κυρία Άννα, όταν μελετούσες στο σπίτι».
Δίνουμε 2–3 βασικές πληροφορίες (χωρίς να αποκαλύπτουμε απαντήσεις), ώστε να ενεργοποιηθεί το σωστό σχήμα: «Αθήνα – Σπάρτη, συμμαχίες, χρονολογία…»
Μπορούμε επίσης να αναφέρουμε μια λεπτομέρεια που είχε κάνει εντύπωση στο παιδί.«Κλείσε για λίγο τα μάτια σου και σκέψου το. Έχουμε χρόνο. Δεν χρειάζεται να αγχωθείς».
- Όταν το παιδί “κολλάει”: βοήθεια στην ανάσυρση
Όταν δεν θυμάται, το βοηθάμε να ενεργοποιήσει τη μνήμη του και να εντοπίσει το σωστό γνωστικό σχήμα.
Παραδείγματα:«Θυμήσου τι έλεγες με την κυρία Ειρήνη στην επανάληψη. Είμαι σίγουρη ότι θα σου έρθει».
«Θυμάσαι αυτή τη χρονολογία που είχες γράψει στο χρονοδιάγραμμα στην τάξη;»Μπορούμε να υπενθυμίσουμε ένα πρόσωπο, ένα εργαλείο (χρονοδιάγραμμα, χάρτη, πίνακα) ή μια φράση από την επανάληψη, ώστε να ενεργοποιηθεί το κατάλληλο γνωστικό σχήμα.
- Όταν απομακρύνεται από το θέμα: επαναφορά στο πλαίσιο
«Ποια ερώτηση απαντούσες τώρα; Για να τη βρούμε μαζί. Συνεχίζουμε εδώ».Με αυτόν τον τρόπο, το βοηθάμε να επιστρέψει στο γνωστικό σχήμα της συγκεκριμένης ερώτησης.
- Δίνουμε χρόνο
Δεν γνωρίζουμε πόσο χρόνο χρειάζεται κάθε παιδί για να ανασύρει τις πληροφορίες που έχει στη μνήμη του. Η καθυστέρηση δεν σημαίνει άγνοια, αλλά δυσκολία πρόσβασης στην πληροφορία.
- Ερωτήσεις κρίσης ή συνδυαστικές
Σε ερωτήσεις που απαιτούν κρίση ή συνδυασμό πληροφοριών, τα παιδιά συχνά δυσκολεύονται να ανασύρουν και να συνδυάσουν διαφορετικά γνωστικά στοιχεία.
Ο/η επιτηρητής/τρια μπορεί να τονίσει τη λέξη-κλειδί της ερώτησης, ώστε το παιδί να εντοπίσει το σωστό γνωστικό σχήμα.
Παράδειγμα στα Μαθηματικά:
Αν η άσκηση αφορά κλάσματα, βοηθάμε το παιδί να «ανοίξει το κουτί με τα κλάσματα» μέσα στο γνωστικό σχήμα των μαθηματικών, πριν προσπαθήσει να λύσει την άσκηση.
στείλτε και τις δικές σας ερωτήσεις
Μπορείτε να ρωτήσετε την Ελένη Λιβανίου, εκπαιδευτική ψυχολόγο PhD, για ό,τι σας απασχολεί σχετικά με τα θέματα νευροδιαφορετικότητας στέλνοντας τις απορίες σας στο askEleni@lifeisforall.gr.
Η Ελένη Λιβανίου είναι εκπαιδευτική ψυχολόγος με ειδίκευση στις ειδικές και ευρέως φάσματος μαθησιακές δυσκολίες, στα δευτερογενή ψυχολογικά προβλήματα που συνδέονται με αυτές και στα προβλήματα συμπεριφοράς, που προκύπτουν στον χώρο του κανονικού σχολείου. Το ερευνητικό της έργο επικεντρώνεται στο σύνδρομο Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΕΠΥ) και τη Δυσλεξία.
